Nguy cơ lộ, lọt dữ liệu vì vài phút “đu trend”
Thời gian gần đây, trào lưu dùng AI tạo ảnh theo phong cách “thập niên 80” thu hút đông đảo người dùng mạng xã hội. Từ một bức ảnh chân dung, AI có thể tạo ra hình ảnh mang màu sắc hoài niệm, khiến nhiều người thích thú và nhanh chóng chia sẻ lên mạng.
Có không ít người sử dụng ảnh của bản thân, gia đình, người thân, thậm chí cả trẻ nhỏ để chạy theo các trào lưu. Tuy nhiên, phía sau một thao tác tưởng như đơn giản là tải ảnh lên ứng dụng có thể là câu chuyện lớn hơn về quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân.
Trào lưu dùng AI tạo ảnh theo phong cách “thập niên 80” thu hút người dùng mạng xã hội, đối mặt với nguy cơ lộ lọt dữ liệu, giả mạo danh tính, deepfake và lừa đảo trên không gian mạng.
Trong quá trình tải ảnh chân dung lên một ứng dụng AI không rõ nguồn gốc, người dùng có thể vô tình cung cấp dữ liệu khuôn mặt cho bên thứ ba. Hình ảnh sau đó có thể được thu thập, lưu trữ hoặc xử lý theo những cách mà người dùng không biết và khó kiểm soát.
Đáng lưu ý, một bức ảnh không chỉ chứa khuôn mặt. Nếu trong khung hình xuất hiện căn cước công dân, giấy tờ tùy thân, ngày sinh, địa chỉ nhà, nơi làm việc, trường học hay biển số xe, những thông tin này cũng có thể trở thành dữ liệu có giá trị. Khi được kết hợp, chúng có thể giúp hình thành một hồ sơ khá đầy đủ về một cá nhân. Đây chính là điều người dùng cần cân nhắc trước khi bấm nút “tải ảnh lên”.
Theo các chuyên gia an ninh mạng, hình ảnh khuôn mặt là loại dữ liệu có giá trị trong nhận diện, xác thực danh tính. Một khi dữ liệu bị thu thập và sử dụng ngoài phạm vi kiểm soát, hậu quả có thể không dừng ở việc một bức ảnh bị lưu giữ. Cùng với sự phát triển của công nghệ AI, hình ảnh khuôn mặt có thể bị lợi dụng để tạo ra nội dung giả mạo, trong đó có hình ảnh, âm thanh và video deepfake.
Đây là nguy cơ đáng lưu ý trong bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng ngày càng tinh vi. Hình ảnh chân thực về một người có thể bị sử dụng để dựng lên một danh tính giả, làm tăng mức độ tin cậy của những cuộc gọi, tin nhắn hoặc video lừa đảo.
Đặc biệt, việc công khai hình ảnh trẻ em trên mạng xã hội cũng cần được cân nhắc kỹ. Một khi hình ảnh đã được đưa lên môi trường số, gia đình rất khó kiểm soát hoàn toàn việc hình ảnh đó được sao chép, lưu trữ hay sử dụng ở đâu...
Qua đó nhận thấy, việc tham gia một “trend” chỉ để có vài bức ảnh đẹp không nên đánh đổi bằng nguy cơ mất quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân.
“Chốt chặn” đầu tiên vẫn là người dùng
Từ thực tế trên, cơ quan công an khuyến cáo người dân không tùy tiện cung cấp ảnh chân dung, dữ liệu khuôn mặt cho các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc; hạn chế đăng tải giấy tờ tùy thân và thông tin cá nhân lên mạng xã hội.
Trước khi cài đặt hoặc sử dụng một ứng dụng AI, người dùng cần kiểm tra nguồn gốc nền tảng, quyền truy cập mà ứng dụng yêu cầu, đọc kỹ điều khoản sử dụng và chính sách bảo mật. Những ứng dụng không minh bạch về việc thu thập, lưu trữ và sử dụng dữ liệu cần được cân nhắc thận trọng.
Cơ quan công an khuyến cáo người dân không tùy tiện cung cấp ảnh chân dung, dữ liệu khuôn mặt cho các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc.
Người dùng cũng nên tránh đưa những hình ảnh riêng tư, nhạy cảm lên các nền tảng AI chỉ để chạy theo trào lưu. Đặc biệt, với hình ảnh trẻ em, cần hạn chế tối đa việc đưa lên những nền tảng mà chưa xác định rõ cơ chế bảo vệ dữ liệu.
Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân đã được pháp luật Việt Nam đặt ra với những quy định cụ thể. Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/7/2023, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Bộ Công an cũng đang phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng, tham mưu triển khai các quy định về trí tuệ nhân tạo, trong đó đặt ra yêu cầu ngăn chặn việc lợi dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức con người và thu thập, sử dụng dữ liệu trái quy định pháp luật.
Cùng với hoàn thiện hành lang pháp lý, Bộ Công an tiếp tục tăng cường hợp tác song phương, đa phương, nhất là với các nước láng giềng, nhằm phát hiện, đấu tranh và xử lý tội phạm mạng.
Trong cuộc chiến bảo vệ dữ liệu cá nhân, cơ quan chức năng có vai trò quan trọng, nhưng người sử dụng vẫn là “chốt chặn” đầu tiên. Một bức ảnh có thể chỉ mang lại vài phút giải trí, nhưng dữ liệu khuôn mặt và những thông tin đi kèm có thể để lại dấu vết lâu dài trên môi trường số.
Bởi vậy, trước mỗi “trend” mới, câu hỏi cần đặt ra không chỉ là bức ảnh có đẹp hay không, mà dữ liệu của mình đang được trao cho ai và được sử dụng vào mục đích gì. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ dữ liệu cá nhân bị khai thác trái phép, người dân cần kiểm tra, xác minh và kịp thời trao đổi với cơ quan công an. Đừng để một cú nhấp chuột tạo ra bức ảnh đẹp, nhưng đổi lại là mất quyền kiểm soát đối với chính dữ liệu của mình.
