Bạn đọc hỏi:
Tôi đi Hàn được 7 năm, lương trừ ăn uống sinh hoạt tháng nào cũng để được 40 triệu. Số tiền đó lúc đầu tôi gửi về cho mẹ trả hết nợ ngân hàng, những năm sau mẹ tôi bảo mỗi tháng gửi 30 triệu tiết kiệm sau này về sẽ đưa tôi phần gốc còn lãi cho mẹ xin. Giờ được 7 năm rồi, nếu tính sơ sơ tôi cũng đang có 2 tỷ trong tay. Tôi tính về có số vốn nho nhỏ lấy chồng, tôi thậm chí còn nghĩ sẽ cho mẹ 1 tỷ để làm nhà khang trang hơn.
Thế nhưng khi tôi về nước và hỏi đến số tiền đó thì mẹ bảo "Làm gì còn đồng nào. Đợt anh trai và chị dâu xin tiền mua ngoài mặt đường để tiện làm ăn mẹ dồn hết mua cho anh rồi". Tháng trước tôi gửi 40 triệu cuối cùng về vừa trả xong hết nợ ngân hàng cho anh. Tôi nghe mà sốc luôn, phải vào viện truyền nước. Số tiền đó là mồ hôi nước mắt và thanh xuân 7 năm của tôi ở xứ người, vậy mà mẹ với anh ngang nhiên mang đi mua nhà đứng tên anh trai với chị dâu. Giờ tôi phải làm gì đây, mang tiếng đi nước ngoài về mà một xu dính túi không có.
Tôi phải làm gì để lấy lại số tiền mồ hôi nước mắt của mình trong 7 năm qua? Tôi có nên kiện mẹ với anh tôi không?
Tôi phải làm gì để lấy lại số tiền mồ hôi nước mắt của mình trong 7 năm qua? Tôi có nên kiện mẹ với anh tôi không? (Ảnh: AI)
Luật sư trả lời:
Theo Thạc sỹ - Luật sư Nguyễn Văn Duy, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự, dưới góc độ pháp lý, đây không đơn thuần là một tranh chấp dân sự thông thường, mà là một vụ việc xâm phạm quyền sở hữu tài sản nghiêm trọng phát sinh ngay trong quan hệ gia đình. Bi kịch xã hội ở đây xuất phát từ chính việc các thành viên trong gia đình dùng "lệ làng", áp đặt tư tưởng thiên vị để khỏa lấp và vi phạm các quy định pháp luật hiện hành.
Luật sư Nguyễn Văn Duy phân tích bản chất vụ việc và đưa ra giải pháp định hướng như sau:
Về bản chất pháp lý của dòng tiền và hành vi vi phạm
Bản chất giao dịch: Khoản tiền 30 triệu đồng/tháng được gửi về đều đặn, dựa trên sự thỏa thuận "mẹ giữ hộ gốc, hưởng tiền lãi" cấu thành một Hợp đồng gửi giữ tài sản hợp pháp theo quy định tại Điều 554 Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015. Định kiến xã hội xem con gái là "nguồn tài nguyên" không thể làm thay đổi bản chất pháp lý của giao dịch này.
Hành vi vi phạm nghĩa vụ: Theo Điều 557 BLDS 2015, bên giữ tài sản (người mẹ) có nghĩa vụ bảo quản và phải hoàn trả lại đúng tài sản gốc khi bên gửi yêu cầu; hoàn toàn không có quyền định đoạt. Việc người mẹ tự ý chuyển giao toàn bộ số tiền 2 tỷ đồng này cho người anh trai mua bất động sản là hành vi định đoạt tài sản trái pháp luật, vượt quá phạm vi thẩm quyền và xâm phạm trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản hợp pháp của người con (được bảo hộ tại Điều 163 BLDS 2015).
Giá trị chứng cứ và quyền khởi kiện của đương sự
Nạn nhân hoàn toàn có quyền khởi kiện đòi lại tài sản tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo Điều 166 BLDS 2015 ("Quyền đòi lại tài sản từ người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật"). Giao dịch bằng lời nói/hành vi vẫn có giá trị pháp lý (Điều 119 BLDS 2015) nếu đương sự củng cố được hồ sơ chứng cứ bao gồm:
● Chứng cứ định lượng: Sao kê tài khoản, biên lai chuyển tiền liên tục từ Hàn Quốc về Việt Nam đứng tên người nhận là người mẹ.
● Chứng cứ định tính: Các tài liệu dạng dữ liệu điện tử (tin nhắn, ghi âm cuộc thoại, video) thể hiện việc người mẹ thừa nhận có nhận số tiền 2 tỷ đồng này để giữ hộ và thừa nhận đã tự ý dùng số tiền đó để mua đất cho người anh trai.
Giải pháp giải quyết tranh chấp: Ưu tiên tối ưu hóa lợi ích và nghĩa vụ
Để giải quyết khủng hoảng một cách vẹn toàn dưới góc độ "lý" lẫn "tình", đương sự nên thực hiện quy trình đàm phán có chế tài pháp lý trước khi chính thức khởi kiện:
● Tổ chức thương lượng chính thức: Yêu cầu một cuộc họp gia đình (có biên bản làm việc và người chứng kiến uy tín).
● Sử dụng áp lực pháp lý để cấu trúc lại tài sản: Đương sự cần dùng hồ sơ chứng cứ đã thu thập để chứng minh cho người mẹ và anh trai thấy rủi ro pháp lý nếu vụ việc bị đưa ra cơ quan tài phán (Tòa án có thể tuyên bố giao dịch mua đất vô hiệu một phần, hoặc buộc kê biên, phát mại tài sản để thi hành nghĩa vụ trả nợ).
● Chuyển đổi hình thức nghĩa vụ: Ép buộc các bên vi phạm phải lựa chọn một trong hai phương án khắc phục hậu quả:
1. Anh trai và chị dâu phải ký Hợp đồng nhận nợ có công chứng, xác định rõ nghĩa vụ hoàn trả 2 tỷ đồng kèm lộ trình thanh toán cụ thể.
2. Thực hiện thủ tục chuyển nhượng/tặng cho quyền sử dụng đất một phần hoặc toàn bộ thửa đất mặt đường sang tên cho người con gái để cấn trừ nghĩa vụ tài sản.
Theo luật sư Nguyễn Văn Duy, khởi kiện đấng sinh thành luôn là kịch bản bất khả kháng vì nó để lại những hệ lụy nặng nề về mặt đạo đức và các mối quan hệ xã hội. Tuy nhiên, nếu phía người mẹ và anh trai có thái độ bất hợp tác, phủ nhận công sức lao động hợp pháp của đương sự, thì chính họ đã từ bỏ quyền lợi từ quan hệ tình thân. Lúc này, việc khởi kiện dân sự hoặc tố giác hành vi chiếm đoạt tài sản là giải pháp pháp lý cần thiết và hợp pháp để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân trước pháp luật.
